-Endometriozis rahim iç zarında bulunan ve adet kanamasına yol açan dokunun (endometrium) vücudun diğer yerlerinde de olması durumundaki hastalığa denir. Dünyadaki en ilginç hastalıklardan biridir. Öyle ki bu doku çok nadir de olsa göz içinde olabilir ve her ay gözü kanayan kadınlar vardır.

-En sık gözlenen pelvis denen leğen kemiği içindeki cinsel organlarda (yumurtalık,rahimin dış yüzeyi,karın zarı) olduğu durumdur. Yumurtalık içinde olduğu zaman her ay kanar,adet kanı yumurtalık içinde kapalı olarak birikir ve çukulata kisti (endometrioma ) adını alır.

-Kesin tanı laparoskopi ile konur. Ayrıca endometiomaların ultrasonografide tipik görüntüleri de tanı koydurucudur.

-Toplumda hafif şekilleri de hesaba katılırsa %10-15 sıklıkta görülürler.

-Kanser dokusundan bile daha çok diğer dokulara saldıran ve yapışan bir hastalıktır.

-Hastalığın şiddeti ve klinik arasında pek bir ilişki yoktur. Çok ağır şekiller, birçok çukulata kistleri hiçbir şikayeti olmayan kişilerde sezaryan operasyonu sırasında teşhis edilebilirken, nokta şeklinde minimal endometriozisli hastalar senelerce kısırlık şikayetinden çekebilirler.

-En çok aşağıdaki şikayetlere sebep olurlar
-Artarak devam eden sancılı adet olma(Dismenore)
-Sancılı ilişki (Disparoni)
-Hamile kalamama
-Sancılı büyük tuvalete çıkma
-Adet öncesi lekelenme
-Fazla adet kanaması
-Orta hatta ağrı
-Sancılı idrar yapma,bazen kanlı idrar yapma

-Hamile kalamama durumlarında en hafif formları bile olsa kapalı operasyon(laparoskopi) ile bu odakların yakılması önerilmektedir.

-Şiddetli adet sancısı olan kadınlarda teşhis için yapılan laparoskopi sırasında tespit edilirse yine yakılmaları önerilir. Aşağıdaki şemada karın yan zarı üzerinde yer alan endometriozis odaklarını görebilirsiniz.

-Çukulata kisti tespit edildiği zaman yine herhangi bir şikayet olmasa dahi çıkartılmalarında fayda vardır(Endoometrioma eksizyonu,kistektomi). Kapalı veya açık ameliyatlar arasında hastalığı yok etme açısından bir fark olmasa da vakaların daha çok genç insanlar olduğu düşünülürse laparoskopik yöntemin estetik yönden üstünlüğü vardır. Ameliyat edilmezler ise zamanla kendiliğinden çatlayıp (rüptür),içerik karına yayılabilir ve yapışıklık yapabilir. Aşağıdaki şekilde çatlamış bir çukulata kisti görebilirsiniz (Endometrioma rüptürü).

-Doğum kontrol haplarının ara vermeden sürekli kullanılması en çok uygulanan tedavidir. Ayrıca özel durumlarda kısa süreli menapoza sokucu ilaçlar(GnRH analogları),danazol (tüylenme yan etkisi olduğu için nadir tercih edilir),progesteron ilaçları,progesteron içeren spiraller (mirena)de kullanılabilir. Çok ağır olgularda eğer yaş da uygunsa tüm rahim ve yumurtalıkların,hatta gerekirse barsakların bir kısmının çıkartılması söz konusudur.


Aşağıdaki resim laparoskopik yötem ile yumurtalıkta saptanan ufak bir endometrioma izlenmektedir.

Aşağıdaki resimde yine laparoskopik olarak elde edilmiş resimde karın yan duvarındaki zarda oluşmuş endometriozis odağı görülmektedir.




Aşağıdaki şemanın sağında normal yumurtalıklar(ovary) olan jinekolojik organları görebilirsiniz. Sol taraftaki şemada ise  sağdaki  yumurtalık üzerinde endometrial kist( çukulata kisti),sol taraftaki yumurtalıkta ise çatlamış ve içeriği karına dökülen bir endometriozis kisti izlenmektedir.